Die Groot Teepartytjie

Ek het al die uitrustings reg gehad. In my kop was die draaiboek perfek uitgedink: ek en my kleinsussie in die fynste prinsesrokke met plastiekkrone wat skuins op ons koppe sit. Ons sou op die tapyt sit en Barbie-poppe met mekaar laat gesels, hul hare kam en vir hulle deftige stemmetjies gee. Ek sou die juffrou wees wat voor ’n ry teddiebere staan, en my sussie sou die blinkoog-leerder in die voorste ry wees wat haar hand vurig opsteek. Ek het selfs geglo ons sou eendag saam op ’n verhoog staan, met haarborsels as mikrofone, en ons harte wat vinnig klop as ons uitstap vir ’n denkbeeldige gehoor wat hande klap.

Dit is die droom wat elke grootsussie seker maar het. Die prentjie van ’n ingeboude beste vriendin vir altyd.

Maar my sussie se wêreld werk nie met sagte tee-seremonies of reëls nie. Sy is gediagnoseer met ODD (Teensinnige Uitdagende Versteuring). Vir haar is die lewe nie ’n ryk van samewerking nie; dit is ’n konstante, binneste geveg teen enige iemand wat vir haar sê wat om te doen, hoe om te speel, of selfs hoe om te bevind.

Die realiteit van ODD beteken dat my drome van rustig popspeel gereeld in ’n oogwink versplinter. As ek voorstel dat Barbie die blou rok aantrek, word die pop oor die kamer gegooi. As ek juffrou wil speel, skree sy dat ek nie haar baas is nie en word die teddiebere van die bed af geruk. En daardie verhoog? Die enigste vertonings wat ons kry, is die reuse-storms van woede wat in die gang afspeel oor iets so klein soos die kleur van ’n bord of ’n skoen wat nie wil pas nie.

Dit is vreeslik moeilik. Soms sit ek in my kamer met my plastiekkroon op my skoot en dan huil ek sommer. Ek voel kwaad, en dan voel ek dadelik skuldig omdat ek kwaad is. Ek moes lank rou oor die sussie wat ek gedink het ek gaan hê—die een wat saam met my in my sprokieswêreld sou verdwyn.

Maar onlangs het ek besef: my sussie is nie die storm om my te teister nie; sy is bloot vasgevang ín die storm. En as haar grootsussie, moes ek leer om my eie speletjies ’n bietjie aan te pas. Nou speel ons nie meer tradisionele Barbie nie. Ons speel "Superhelde". In hierdie speletjie hoef niemand reëls te volg of te wees wie die ander een sê nie. My sussie is die "Groot Rebel-Held" wat die reëls van die heelal breek om mense te red. Sy is ongelooflik goed daarmee, want sy het tonne energie en sy dink vinnig op haar voete.

Ons speel ook nie meer juffrou nie. In plaas daarvan dat ek vir haar sê wat om te doen, laat ek háár die juffrou beheer. Dit gee vir haar daardie gevoel van kontrole waarna haar brein so bitter graag smag. Ek sit geduldig as die leerder en luister hoe sy met haar hande in haar sye vir die teddiebere vertel presies hoe die wêreld volgens haar moet werk. En weet jy wat? Sy is vreeslik slim.

En die verhoog? Ons sing nie meer gelyk op dieselfde maat nie. Maar soms, wanneer die huis vir ’n oomblik kalm is, begin sy hardop op haar eie ritme in die kombuis dans. Ek gaan staan dan nie langs haar nie—dit sal die oomblik breek—maar ek sit op die toonbank en klap vir haar hande. Sy kyk my nie altyd in die oë nie, maar ek sien die klein opflikkering van ’n glimlag om haar mond.

As ek saans in my bed lê, dink ek baie aan my eie toekoms. Ek droom daarvan om eendag universiteit toe te gaan, in ’n koshuis te bly en dalk sielkunde of onderwys te swot. Ek sien myself in groot lesinglokale sit, nuwe vriende maak en die wêreld gaan ontdek. En dít is die oomblik wanneer die trane soms weer kom—nie uit hartseer nie, maar uit ’n diep, rou soort dankbaarheid.

Ek besef skielik hoe bevoorreg ek is. Ek is ondenkbaar dankbaar dat my eie drome vry is, ongetoor deur mediese terme en sonder die swaar gewig van ’n diagnose. My brein laat my toe om kalm te dink, om planne te maak, en om vorentoe te kyk sonder dat ’n interne storm my gedagtes gyselaar hou.

Ek kyk na my sussie en my hart krimp saam vir al die dinge wat sy nié het nie. Sy het nie die vermoë om net rustig te ontspan en die lewe te geniet sonder daardie konstante angs en weerstand nie. Sy het nie die vrede om maklik vriende by die skool te maak of sonder spanning na ’n verjaarsdagpartytjie toe te gaan nie. Sy mis soveel van die "normale" dinge wat ek as vanselfsprekend aanvaar. Terwyl ek uitsien na die vryheid van universiteit en die groot wêreld, weet ek haar pad vorentoe gaan altyd ’n opdraande geveg wees. Haar drome sal altyd eers deur die filter van haar diagnose moet veg.

Dit is nie die sprokie waarvan ek gedroom het toe my ma swanger was nie. Dit het baie minder kant en ruffles, en baie meer geduld en aanpassing nodig. Maar te midde van die harde skree en die moeilike dae, weet ek ons bou ons eie koninkryk. Dit is dalk ’n bietjie wilder en onvoorspelbaar, maar sy is mý sussie. Haar stryd het my geleer om my eie gesondheid en my eie toekoms met albei hande vas te gryp—en ek sal altyd haar grootste aanhanger wees, selfs al kyk ek eendag vanuit ’n universiteitsbank na haar van ver af.

Droom. 2024.

(Geskryf deur die 15-jarige sussie) Suid-Afrika.

Diagnose: ODD. PDA.